Kościół św. Bartłomieja Apostoła

Historia niedzickiej świątyni podobnie, jak zamku, sięga XIV wieku. W 1308 r. – Król Węgier Karol Robert nadał dobra na Zamagurzu Spiskim rycerzowi Kokoszowi Berzeviczemu. Ten założył 10 wsi, w tym Niedzicę, gdzie rozpoczął budowę zamku  i kościoła. Kokosz Berzeviczy przekazał patronat nad świątynią kartuzom  z Czerwonego Klasztoru, którzy najprawdopodobniej czuwali nad wystrojem i programem ikonograficznym świątyni. Ślady fundatorów kościoła zachowały się w architekturze – zwornik  z herbem Berzeviczych do dziś znajduje się w prezbiterium. Budowę kontynuowała rodzina Berzeviczych z linii Schwarzów, która władała dobrami niedzickimi w latach 1347–1470. Z tego okresu pochodzą gotyckie okna z maswerkami oraz polichromie i gotycki napis w języku niemieckim, znajdujące się w prezbiterium. Ich fundatorem najprawdopodobniej był Piotr Berzeviczy – Schwarz, ówczesny właściciel zamku, żupan spiski i skarbnik króla Zygmunta Luksemburskiego.

Od początku patronem kościoła jest  św. Bartłomiej Apostoł. Z 1452 roku pochodzi wyjątkowy gotycki tryptyk autorstwa Mistrza z Maciejowic, przedstawiający sceny z życia świętego. Jest to jedno z najwybitniejszych dzieł malarstwa tablicowego na pograniczu małopolsko – spiskim, które pierwotnie znajdowało się w ołtarzu głównym kościoła.

W XVI wieku właściciel zamku Jerzy Horvath Palocsay wprowadził w swoich dobrach luteranizm, a kościół do 1639 r. służył jako zbór protestancki. Gdy kolejny właściciel, Stefan Horvath Palocsay konwertował na katolicyzm, ponownie konsekrowano ołtarz główny i w 1645 r. przywrócono kult katolicki.  Z tego okresu pochodzi srebrna monstrancja
z pozłacaną puszką, fundowana najprawdopodobniej przez Horvathów.

W drugiej połowie XVIII wieku rozpoczęto barokizację wnętrza kościoła, głównie dzięki działalności proboszcza ks. Szymona Gorelowicza oraz zatrudnionego od 1765 roku malarza Szymona Kawalskiego. Wtedy powstały: późnobarokowy ołtarz główny, boczne ołtarze przy łuku tęczowym, kaplica Matki Bożej Bolesnej  z polichromią autorstwa Szymona Kawalskiego oraz rokokowy ołtarz św. Rodziny.

Kolejni właściciele zamku, pochodząca  z Włoch rodzina Joanellich de Toluano, była ważnym mecenasem sztuki w Niedzicy. Wspierali kościół i kaplice, fundując m.in. przydrożną kaplicę św. Michała Archanioła. Ofiarowali również wota dziękczynne, m.in. srebrne oczy i stopy zostały przekazane Matce Boskiej Bolesnej przez Władysława Joanellego. Ostatni z rodu, Jan Joanelli, został pochowany w krypcie  w prezbiterium kościoła. W XX wieku troskę o świątynię kontynuowała ostatnia właścicielka zamku – hrabina Ilona Salamon, która jak wiemy ze wspomnień mieszkańców, ufundowała nowe pokrycie dachu.

Dziś Kościół św. Bartłomieja Apostoła  w Niedzicy to nie tylko ważne miejsce kultu religijnego dla lokalnej społeczności, ale także cenny zabytek architektury, który przyciąga turystów swoją historią i wyjątkowym klimatem. Na stronie internetowej parafii znajdują się szczegółowe informacje dotyczące możliwości zwiedzania kościoła: www.parafianiedzica.pl